Noaniqlik sharoitida beton ishlab chiqarishning innovatsion texnologiyalarini iqtisodiy jihatdan baholash: sifatni boshqarish, superplastifikatorlar va biobeton

Mualliflar

  • Dadabayeva Nelyufar Umarovna Toshkent davlat transport universiteti ##default.groups.name.author##

##semicolon##

beton, hayotiy sikl qiymati, sifat boshqaruvi, variatsiya koeffitsienti, superplastifikator, biobeton, Monte-Karlo usuli, TOPSIS, uglerod izi

Abstrak

Maqolada raqamli sifat boshqaruvi, polikarboksilat superplastifikatori va o‘z-o‘zini tiklovchi biobeton texnologiyasini birlashtirgan B30 sinfdagi tovar betonini ishlab chiqarishning oltita texnologik varianti qiyosiy iqtisodiy baholangan. Tarkiblar mustahkamlikning haqiqiy o‘zgaruvchanligini hisobga olgan holda Bolomey–Skramtayev formulasi bo‘yicha tanlangan. 50 yillik davr uchun hayotiy sikl qiymati ISO 15686-5 metodologiyasi asosida 13 ta noaniq parametr bo‘yicha Monte-Karlo usulida (10 000 ta hisob) aniqlangan; sement narxlari O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasining 2024–2026-yillardagi ma’lumotlari bo‘yicha olingan. Shuningdek, CO₂ chiqindilari, uglerodning soya narxi ta’siri va TOPSIS usulida variantlarning integral reytingi baholangan. Mustahkamlik variatsiya koeffitsientini 13,5 dan 10 foizgacha pasaytirish xarajatlar va chiqindilarni bir vaqtda kamaytiradigan yagona chora ekani hamda hisoblarning 90 foizida eng kam hayotiy sikl qiymatini ta’minlashi aniqlangan. Biobeton hayotiy sikl qiymatining standart chetlanishini 61 foizga kamaytiradi, biroq ta’mirlash qiymati 1 m³ uchun 1,0 mln so‘mdan yuqori bo‘lgandagina foydali bo‘ladi. Korxonalar va davlat buyurtmachilari uchun tavsiyalar asoslab berilgan

##submission.citations##

Производство цемента в Узбекистане достигло 12,1 млн тонн // UzDaily.uz. – 2026. URL: https://www.uzdaily.uz/ru/proizvodstvo-tsementa-v-uzbekistane-dostiglo-121-mln-tonn/

В 2025 году Узбекистан собирается произвести 18,5 млн тонн цемента // Jcement.ru. – 2025. – 6 мая. – URL: https://jcement.ru/content/news/v-2025-godu-uzbekistan-sobiraetsya-proizvesti-18-5-mln-tonn-tsementa/

Узбекистан снизит налог на добычу гипса и смягчит требования к продаже цемента // Gazeta.uz. 2025. 31 октября. URL: https://www.gazeta.uz/ru/2025/10/31/gips/

На Узбекской республиканской товарно-сырьевой бирже снизились цены на полиэтилен, цемент и карбамид // Yuz.uz. 2026. 17 августа. URL: https://yuz.uz/ru/news/na-uzbekskoy-respublikanskoy-tovarno-srevoy-birje-snizilis-tsen-polietilen-tsement-i-karbamid

Scrivener K.L., John V.M., Gartner E.M. Eco-efficient cements: Potential economically viable solutions for a low-CO₂ cement-based materials industry // Cement and Concrete Research. – 2018. – Vol. 114. – P. 2–26.

Habert G., Miller S.A., John V.M., Provis J.L., Favier A., Horvath A., Scrivener K.L. Environmental impacts and decarbonization strategies in the cement and concrete industries // Nature Reviews Earth & Environment. – 2020. – Vol. 1. – P. 559–573.

Постановление Президента Республики Узбекистан от 04.10.2019 № ПП-4477 «Об утверждении Стратегии по переходу Республики Узбекистан на «зелёную» экономику на период 2019–2030 годов».

Указ Президента Республики Узбекистан от 28.01.2022 № УП-60 «О Стратегии развития Нового Узбекистана на 2022–2026 годы».

ISO 15686-5:2017. Buildings and constructed assets - Service life planning - Part 5: Life-cycle costing. – Geneva: ISO, 2017.

Fuller S.K., Petersen S.R. Life-Cycle Costing Manual for the Federal Energy Management Program: NIST Handbook 135. – Washington: U.S. Government Printing Office, 1996.

Flanagan R., Jewell C., Norman G. Whole Life Appraisal for Construction. – Oxford: Blackwell Publishing, 2005.

Tuutti K. Corrosion of Steel in Concrete: CBI Research Report 4:82. – Stockholm: Swedish Cement and Concrete Research Institute, 1982.

Val D.V., Stewart M.G. Life-cycle cost analysis of reinforced concrete structures in marine environments // Structural Safety. – 2003. – Vol. 25, № 4. – P. 343–362.

Frangopol D.M., Liu M. Maintenance and management of civil infrastructure based on condition, safety, optimization, and life-cycle cost // Structure and Infrastructure Engineering. – 2007. – Vol. 3, № 1. – P. 29–41.

Miller S.A., Horvath A., Monteiro P.J.M. Readily implementable techniques can cut annual CO₂ emissions from the production of concrete by over 20% // Environmental Research Letters. – 2016. – Vol. 11, № 7. – Art. 074029.

Damineli B.L., Kemeid F.M., Aguiar P.S., John V.M. Measuring the eco-efficiency of cement use // Cement and Concrete Composites. 2010. Vol. 32, № 8. P. 555–562.

ГОСТ 18105-2018. Бетоны. Правила контроля и оценки прочности. – М.: Стандартинформ, 2019.

Neville A.M. Properties of Concrete. 5th ed. – Harlow: Pearson Education, 2011.

Montgomery D.C. Introduction to Statistical Quality Control. 8th ed. – Hoboken: Wiley, 2019.

Plank J., Sakai E., Miao C.W., Yu C., Hong J.X. Chemical admixtures Chemistry, applications and their impact on concrete microstructure and durability // Cement and Concrete Research. – 2015. – Vol. 78. – P. 81–99.

Aïtcin P.-C., Flatt R.J. (eds.) Science and Technology of Concrete Admixtures. – Cambridge: Woodhead Publishing, 2016.

Jonkers H.M., Thijssen A., Muyzer G., Copuroglu O., Schlangen E. Application of bacteria as self-healing agent for the development of sustainable concrete // Ecological Engineering. – 2010. – Vol. 36, № 2. – P. 230–235.

Wiktor V., Jonkers H.M. Quantification of crack-healing in novel bacteria-based self-healing concrete // Cement and Concrete Composites. 2011. Vol. 33, № 7. P. 763–770.

Van Tittelboom K., De Belie N. Self-healing in cementitious materials a review // Materials. – 2013. Vol. 6, № 6. – P. 2182–2217.

De Belie N., Gruyaert E., Al-Tabbaa A., et al. A review of self-healing concrete for damage management of structures // Advanced Materials Interfaces. – 2018. – Vol. 5, № 17. – Art. 1800074.

Seifan M., Samani A.K., Berenjian A. Bioconcrete: next generation of self-healing concrete // Applied Microbiology and Biotechnology. 2016. Vol. 100, № 6. P. 2591–2602.

Silva F.B., Boon N., De Belie N., Verstraete W. Industrial application of biological self-healing concrete: challenges and economical feasibility // Journal of Commercial Biotechnology. – 2015. – Vol. 21, № 1. – P. 31–38.

Metropolis N., Ulam S. The Monte Carlo method // Journal of the American Statistical Association. – 1949. – Vol. 44, № 247. – P. 335–341.

Hwang C.L., Yoon K. Multiple Attribute Decision Making: Methods and Applications. – Berlin: Springer-Verlag, 1981.

Zou Z., Yi Y., Sun J. Entropy method for determination of weight of evaluating indicators in fuzzy synthetic evaluation for water quality assessment // Journal of Environmental Sciences. – 2006. – Vol. 18, № 5. – P. 1020–1023.

Баженов Ю.М. Технология бетона. М.: Изд-во АСВ, 2011.

ГОСТ 27006-2019. Бетоны. Правила подбора состава. – М.: Стандартинформ, 2019.

##submission.downloads##

Nashr qilingan

2026-10-08

##submission.howToCite##

Dadabayeva Nelyufar Umarovna. (2026). Noaniqlik sharoitida beton ishlab chiqarishning innovatsion texnologiyalarini iqtisodiy jihatdan baholash: sifatni boshqarish, superplastifikatorlar va biobeton. "Mashinasozlik" Ilmiy-Texnika Jurnali, 1(4), 13-25. https://journal.astiedu.uz/index.php/mashinasozlik/article/view/216

O'xshash maqolalar

##common.pagination##

Siz ham ushbu maqola uchun {$ advancedSearchLink} olishingiz mumkin.