Iqlim o‘zgarishi sharoitida suv talabini prognozlash asosida nasos stansiyalarining energetik va gidravlik ish rejimlarini adaptiv boshqarish usullarini takomillashtirish

Mualliflar

  • Suyunov Javlon Sheraliyevich Samarqand davlat texnika universiteti ##default.groups.name.author##
  • Norqulov Bahodir Musulmonovich Samarqand davlat texnika universiteti ##default.groups.name.author##
  • Qamarov Asadbek Zafar o‘g‘li Samarqand davlat texnika universiteti ##default.groups.name.author##

##semicolon##

iqlim o‘zgarishi, suv talabi, nasos stansiyasi, prognozlash, adaptiv boshqaruv, energetik rejim, gidravlik rejim, solishtirma energiya sarfi, real vaqt monitoringi

Abstrak

Iqlim o‘zgarishi sharoitida suv talabining sutkalik va mavsumiy o‘zgaruvchanligi nasos stansiyalarini qat’iy jadval asosida boshqarish samaradorligini pasaytiradi. Maqolada qisqa muddatli suv talabi prognozini talab etiladigan suv sarfi va bosim topshirig‘iga aylantirib, nasoslar kombinatsiyasi, aylanish chastotasi hamda ish davomiyligini birgalikda tanlaydigan prediktiv-adaptiv boshqaruv usuli taklif etilgan. Boshqaruv mezoni solishtirma elektr energiyasi sarfi, sarf va bosim og‘ishlari hamda agregatlarni ishga tushirish sonini o‘z ichiga olgan ko‘p mezonli funksiyasi bilan ifodalangan. Texnologik cheklovlar sifatida ruxsat etilgan bosim, suv sarfi, chastota, rezervuar sathi, kavitatsiya zaxirasi va ishga tushirishlar soni qabul qilingan. Ikki dona 11 kW nasosdan iborat namunaviy stansiya uchun takrorlanadigan hisobiy-demonstrativ ssenariy berilgan. Hisoblashlar tajriba natijasi sifatida emas, usulning ishlash mantiqini tekshirish vositasi sifatida talqin qilingan. Natijada monitoring, prognozlash, gidravlik topshiriq va energetik optimallashtirish yopiq boshqaruv sikliga birlashtirilgan

##submission.citations##

IPCC. Climate Change 2023: Synthesis Report. Contribution of Working Groups I, II and III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Geneva, 2023.

UNESCO. The United Nations World Water Development Report 2024: Water for Prosperity and Peace. Paris: UNESCO, 2024.

Allen R.G., Pereira L.S., Raes D., Smith M. Crop Evapotranspiration: Guidelines for Computing Crop Water Requirements. FAO Irrigation and Drainage Paper 56. Rome: FAO, 1998.

Hydraulic Institute, Europump, U.S. Department of Energy. Variable Speed Pumping: A Guide to Successful Applications. Oxford: Elsevier, 2004.

U.S. Department of Energy. Improving Pumping System Performance: A Sourcebook for Industry. 2nd ed. Washington, DC, 2006.

ISO 9906:2012. Rotodynamic Pumps — Hydraulic Performance Acceptance Tests — Grades 1, 2 and 3. Geneva: International Organization for Standardization, 2012.

Gülich J.F. Centrifugal Pumps. 3rd ed. Berlin: Springer, 2014.

Karassik I.J., Messina J.P., Cooper P., Heald C.C. Pump Handbook. 4th ed. New York: McGraw-Hill, 2008.

ISO 50001:2018. Energy Management Systems — Requirements with Guidance for Use. Geneva: International Organization for Standardization, 2018.

ASME EA-2-2009. Energy Assessment for Pumping Systems. New York: American Society of Mechanical Engineers, 2009.

Sanks R.L., Tchobanoglous G., Bosserman B.E., Jones G.M. Pumping Station Design. 3rd ed. Oxford: Butterworth-Heinemann, 2008.

Walski T.M., Chase D.V., Savic D.A., Grayman W., Beckwith S., Koelle E. Advanced Water Distribution Modeling and Management. Waterbury: Haestad Press, 2003.

Rossman L.A., Woo H., Tryby M., Shang F., Janke R., Haxton T. EPANET 2.2 User Manual. Washington, DC: U.S. Environmental Protection Agency, 2020.

Shankar A., Umashankar S., Paramasivam S., Hanigovszki N. A comprehensive review on energy efficiency enhancement initiatives in centrifugal pumping system. Applied Energy. 2016. Vol. 181. P. 495–513.

Coelho B., Andrade-Campos A. Efficiency achievement in water supply systems — A review. Renewable and Sustainable Energy Reviews. 2014. Vol. 30. P. 59–84.

Giustolisi O., Laucelli D., Berardi L. Operational optimization: water losses versus energy costs. Journal of Hydraulic Engineering. 2013. Vol. 139, No. 4. P. 410–423.

Bene J.G., Selek I., Hős C. Neutral search technique for short-term pump schedule optimization. Journal of Water Resources Planning and Management. 2010. Vol. 136, No. 1. P. 133–137.

Moreira D.F., Ramos H.M. Energy cost optimization in a water supply system case study. Journal of Energy. 2013. Vol. 2013. Article ID 620698.

Niknam A., Zare H.K., Hosseininasab H., Mostafaeipour A., Herrera M. A Critical Review of Short-Term Water Demand Forecasting Tools—What Method Should I Use? Sustainability. 2022. Vol. 14, No. 9. Article 5412. DOI: 10.3390/su14095412.

Ghannam S., Salman A., Elkhatib H. Short-term water demand forecasting: a review. Urban Water Journal. 2024. DOI: 10.1080/13241583.2024.2350102.

##submission.downloads##

Nashr qilingan

2026-09-09

##submission.howToCite##

Suyunov Javlon Sheraliyevich, Norqulov Bahodir Musulmonovich, & Qamarov Asadbek Zafar o‘g‘li. (2026). Iqlim o‘zgarishi sharoitida suv talabini prognozlash asosida nasos stansiyalarining energetik va gidravlik ish rejimlarini adaptiv boshqarish usullarini takomillashtirish. "Mashinasozlik" Ilmiy-Texnika Jurnali, 1(3), 42-51. https://journal.astiedu.uz/index.php/mashinasozlik/article/view/185

O'xshash maqolalar

##common.pagination##

Siz ham ushbu maqola uchun {$ advancedSearchLink} olishingiz mumkin.