Quyosh energiyasidan foydalanib paxta xomashyosini quritish qurilmasini tadqiq etish
##semicolon##
paxta xomashyosi, quyosh kollektori, issiqlik-massa almashinuvi, Nusselt kriteriysi, quritish kinetikasi, Page modeli, ekserginetik tahlil, javob sirti metodikasi, avtomatik boshqarishAbstrak
Maqolada paxta xomashyosini dala sharoitida yig‘ib olingandan so‘ng tozalash-ajratish korxonalariga yetkazilgunga qadar me’yoriy namligini (7–9 %) tushirish maqsadida quyosh energiyasidan foydalanuvchi gelioqurilmaning asosiy konstruktiv-texnologik parametrlarini fanlararo issiqlik-massa almashinuvi, konvektiv issiqlik uzatish nazariyasi, quritish kinetikasi va ekserginetik tahlil, uyg‘unlashtirilgan yondashuv asosida analitik asoslash masalasi ko‘rib chiqilgan. Kollektor havo yo‘lidagi konvektiv issiqlik uzatish koeffitsiyenti Reynolds–Nusselt–Prandtl mezonlari orqali, kollektorning issiqlik FIK ni esa ikkinchi tartibli Hottel–Uillier–Blis xarakteristika tenglamasi orqali aniqlangan. Quritish jarayoni Page yarim empirik modeli va Arrenius tipidagi harorat-diffuziya bog‘lanishi bilan, jarayonning termodinamik mukammalligi esa ekserginetik FIK orqali baholangan. Kollektor yuzasi va havo sarfi bo‘yicha ko‘p omilli optimallashtirish javob sirti metodikasi (RSM) asosida ikkinchi tartibli regressiya modeli yordamida amalga oshirilgan. 1000 kg/soat unumdorlikka ega qurilma uchun namlikni 10 % dan 7 % gacha tushirish sharti bo‘yicha kollektor yuzasi, havo sarfi, harorat va quritish davomiyligining raqamli qiymatlari aniqlangan hamda ularning quyosh radiatsiyasi o‘zgarishiga sezgirligi grafik-analitik tarzda tahlil qilingan. O‘zbekistonning yuqori quyosh salohiyati va paxta terimi mavsumining quyoshli oylarga to‘g‘ri kelishini hisobga olib, chiqish havosi haroratini barqarorlashtirish uchun adaptiv avtomatik boshqarish tizimini joriy etish tavsiya etilgan
##submission.citations##
Duffie J.A., Beckman W.A. Solar Engineering of Thermal Processes. 4th ed. — Hoboken: John Wiley & Sons, 2013.
Incropera F.P., DeWitt D.P., Bergman T.L., Lavine A.S. Fundamentals of Heat and Mass Transfer. 7th ed. — Hoboken: John Wiley & Sons, 2011.
Page G.E. Factors Influencing the Maximum Rates of Air Drying Shelled Corn in Thin Layers: PhD thesis. — Purdue University, 1949.
Henderson S.M., Pabis S. Grain drying theory I: Temperature effect on drying coefficient // Journal of Agricultural Engineering Research. — 1961.
Solar dryers: A review of mechanism, methods and critical analysis of transport models applicable in solar drying of product // ScienceDirect, 2025. URL: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2949720525000050
Assessment of Solar Dryer Performance for Drying Different Food Materials: A Comprehensive Review // IntechOpen, 2023. URL: https://www.intechopen.com/chapters/88420
Assessing the carrying capacity of solar dryers applied for agricultural products: a systematic review // Discover Energy (Springer), 2024. URL: https://link.springer.com/article/10.1007/s43937-024-00031-x
Performance of various solar dryer types integrating latent heat storage for drying agricultural products: An up-to-date review // ScienceDirect, 2024. URL: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2352152X2403634X
Characterizing agricultural product drying in solar systems using thin-layer drying models: comprehensive review // Discover Food (Springer), 2025. URL: https://link.springer.com/article/10.1007/s44187-025-00362-1
Energy, exergy, and techno-economic performance analyses of solar dryers for agro products: A comprehensive review // ScienceDirect, 2021. URL: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0038092X21008161
Performance evaluation of greenhouse solar dryer: Energy-exergy analysis, CFD simulation and eco-environmental assessment // ScienceDirect, 2024. URL: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0960148124020147
Exergy and sustainability analysis of solar dryer with sinusoidal absorber plate and thermal energy storage // ScienceDirect, 2026. URL: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0038092X26002756
A comprehensive review of indirect solar drying techniques integrated with thermal storage materials and exergy-environmental analysis // Environment, Development and Sustainability (Springer), 2024. URL: https://link.springer.com/article/10.1007/s10668-024-04755-7
Exergy of Solar Dryer // IntechOpen, 2022. URL: https://www.intechopen.com/chapters/85422
Energy and exergy analysis of a hybrid dryer with air/water solar collectors // ScienceDirect, 2025. URL: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0360544225027185
Optimization of convective drying by response surface methodology // ScienceDirect, 2018. URL: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0168169918306288
RSM approach for modeling and optimization of designing parameters for inclined fins of solar air heater // ScienceDirect, 2018. URL: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0960148118315532
O‘zbekistonda quyosh elektr stansiyalari // Kapital.uz, 2025. URL: https://kapital.uz/uz/ozbekistonda-quyosh-elektr-stansiyalari/
Qishloq xo‘jaligida suv va energiya resurslaridan samarali foydalanish muhim // UZA.uz, 2025. URL: https://uza.uz/en/posts/qishloq-xojaligida-suv-va-energiya-resurslaridan-samarali-foydalanish-muhim_682624
Optimization of drying parameters for hybrid indirect solar dryer for banana slices using response surface methodology // ScienceDirect, 2022. URL: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0957582022010679