Iqtisodiyotda axborot texnologiyalari va tizimlari

Mualliflar

  • Jumaniyazova Olmaxon Umrbek kizi Osiyo Xalqaro Universiteti ##default.groups.name.author##

##semicolon##

axborot texnologiyalari, axborot tizimlari, raqamli iqtisodiyot, raqamlashtirish, raqamli transformatsiya, katta ma’lumotlar, sun’iy intellekt, bulutli texnologiyalar, elektron tijorat, kiberxavfsizlik, mehnat unumdorligi, o‘rtacha yillik o‘sish sur’ati

Abstrak

Mazkur maqolada axborot texnologiyalari va axborot tizimlarining zamonaviy iqtisodiyotdagi o‘rni, ularning ishlab chiqarish, xizmat ko‘rsatish, boshqaruv, moliya, savdo va davlat boshqaruvi jarayonlariga ta’siri ilmiy-nazariy hamda statistik ma’lumotlar asosida tahlil qilinadi. Raqamlashtirish jarayonining iqtisodiy samaradorlik, mehnat unumdorligi, axborot almashinuvi, xarajatlarni kamaytirish va boshqaruv qarorlarining sifatiga ta’siri ko‘rib chiqiladi. Jahon banki, OECD, ITU, UNCTAD va IMF tadqiqotlarida raqamli texnologiyalar iqtisodiy o‘sishning muhim omillaridan biri sifatida baholanadi. O‘zbekiston misolida axborot va aloqa xizmatlari hajmining 2020–2025-yillardagi dinamikasi mutlaq o‘sish, zanjirli o‘sish sur’ati va o‘rtacha yillik o‘sish sur’ati (CAGR) ko‘rsatkichlari yordamida tahlil qilingan: xizmatlar hajmi 5,0 baravar oshgan, o‘rtacha yillik nominal o‘sish sur’ati 38,0 foizni, real o‘sish sur’ati esa 24,8 foizni tashkil etgan. Nominal va real o‘sish sur’atlari taqqoslanib, narxlar omilining ta’siri baholangan. Raqamlashtirish samaradorligini belgilovchi uch omil – texnologik infratuzilma, inson kapitali va institutsional muhit – asosida tahliliy model taklif etilib, O‘zbekiston iqtisodiyotini raqamli transformatsiya qilishga doir amaliy takliflar ishlab chiqilgan.

##submission.citations##

World Bank. World Development Report 2021: Data for Better Lives. Washington, DC: World Bank, 2021. Foydalanilgan sahifalar: 1–21, 67–91, 127–153.

World Bank. World Development Report 2016: Digital Dividends. Washington, DC: World Bank, 2016. Foydalanilgan sahifalar: 1–27, 57–85, 91–116.

OECD. OECD Digital Economy Outlook 2024, Volume 1: Embracing the Technology Frontier. Paris: OECD Publishing, 2024. Foydalanilgan sahifalar: 15–35, 41–68, 91–116.

OECD. OECD Digital Economy Outlook 2024, Volume 2: Strengthening Connectivity, Innovation and Trust. Paris: OECD Publishing, 2024. Foydalanilgan sahifalar: 15–42, 63–92, 125–153.

International Telecommunication Union. Measuring Digital Development: Facts and Figures 2024. Geneva: ITU, 2024. Foydalanilgan sahifalar: 1–8, 15–20, 29–35, 45–51.

Liu, Y., Qiang, Z. Digital Progress and Trends Report 2023. Washington, DC: World Bank Group, 2024. Foydalanilgan sahifalar: xvi–xxi, 1–35, 71–105, 133–166.

Kretschmer, T. Information and Communication Technologies and Productivity Growth: A Survey of the Literature. OECD Digital Economy Papers, No. 195. Paris: OECD Publishing, 2012. Foydalanilgan sahifalar: 3–26.

UNCTAD. Digital Economy Report 2021: Cross-border Data Flows and Development: For Whom the Data Flow. Geneva: United Nations, 2021. Foydalanilgan sahifalar: 1–15, 57–91, 94–104.

International Telecommunication Union. Measuring Digital Development: Facts and Figures 2024 — Internet Traffic. Geneva: ITU, 2024. Foydalanilgan sahifalar: 45–51.

Dener, C., Johns, K. D., Nii-Aponsah, H., Blanco, C. V., Cascia, H. L., Giray, C., Hartmann, T., Kim, Y., Okahashi, A., Siregar, F., Vasconcelos, J. R. GovTech Maturity Index 2022 Update. Washington, DC: World Bank Group, 2022. Foydalanilgan sahifalar: 1–17, 23–38.

UNCTAD. Digital Economy Report 2024: Shaping an Environmentally Sustainable and Inclusive Digital Future. Geneva: United Nations, 2024. Foydalanilgan sahifalar: 1–21, 35–68, 141–174.

O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Axborot va aloqa sohasidagi xizmatlar hajmi (yillik). Toshkent, 2026-yil ma’lumotlar bazasi. Foydalanilgan ma’lumotlar: 2020–2025-yillar (2025-yil – dastlabki ma’lumotlar). URL: https://api.siat.stat.uz/media/uploads/sdmx/sdmx_data_1208.pdf

O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Axborot va aloqa sohasidagi xizmatlarining o‘sish sur’ati (yillik). Toshkent, 2026. Foydalanilgan ma’lumotlar: 2020–2025-yillar (2025-yil – dastlabki ma’lumotlar). URL: https://api.siat.stat.uz/media/uploads/sdmx/sdmx_data_1224.pdf

Diouf, M. A., Perez, L. P., Simione, F. F., Viseth, A., Yao, J. A Conceptual Policy Framework for Leveraging Digitalization to Support Diversification in Sub-Saharan Africa. IMF Working Paper WP/24/123. Washington, DC: International Monetary Fund, 2024. Foydalanilgan sahifalar: 5–20.

International Monetary Fund. IMF Research Perspectives: New Technologies, Digitalization, and AI. Volume 26, Issue 001. Washington, DC: IMF, 2024. Foydalanilgan sahifalar: 1–21.

Yang, Y., Ghazanchyan, M., Granados-Ibarra, S., Canavire-Bacarreza, G. Digitalization and Employment Gender Gaps during the COVID-19 Pandemic: Evidence from Latin America and the Caribbean. IMF Working Paper WP/24/12. Washington, DC: International Monetary Fund, 2024. Foydalanilgan sahifalar: 1–5, 12–27.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi “«Raqamli O‘zbekiston – 2030» strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-6079-son Farmoni. Toshkent, 2020.

International Telecommunication Union. Measuring Digital Development: Facts and Figures 2025. Geneva: ITU, 2025. URL: https://www.itu.int/itu-d/reports/statistics/facts-figures-2025/

Machlup, F. The Production and Distribution of Knowledge in the United States. Princeton, NJ: Princeton University Press, 1962. 416 p.

Porat, M. U. The Information Economy: Definition and Measurement. OT Special Publication 77-12(1). Washington, DC: U.S. Department of Commerce, Office of Telecommunications, 1977.

Tapscott, D. The Digital Economy: Promise and Peril in the Age of Networked Intelligence. New York: McGraw-Hill, 1996. 342 p.

Castells, M. The Rise of the Network Society. 2nd ed. Chichester: Wiley-Blackwell, 2010. 597 p.

Solow, R. M. We’d Better Watch Out. New York Times Book Review, July 12, 1987, p. 36.

Brynjolfsson, E. The Productivity Paradox of Information Technology. Communications of the ACM, 1993, Vol. 36, No. 12, pp. 66–77.

Jorgenson, D. W., Stiroh, K. J. Raising the Speed Limit: U.S. Economic Growth in the Information Age. Brookings Papers on Economic Activity, 2000, No. 1, pp. 125–211.

Oliner, S. D., Sichel, D. E. The Resurgence of Growth in the Late 1990s: Is Information Technology the Story? Journal of Economic Perspectives, 2000, Vol. 14, No. 4, pp. 3–22.

Brynjolfsson, E., Hitt, L. M. Beyond Computation: Information Technology, Organizational Transformation and Business Performance. Journal of Economic Perspectives, 2000, Vol. 14, No. 4, pp. 23–48.

Bresnahan, T. F., Brynjolfsson, E., Hitt, L. M. Information Technology, Workplace Organization, and the Demand for Skilled Labor: Firm-Level Evidence. Quarterly Journal of Economics, 2002, Vol. 117, No. 1, pp. 339–376.

Brynjolfsson, E., Rock, D., Syverson, C. The Productivity J-Curve: How Intangibles Complement General Purpose Technologies. American Economic Journal: Macroeconomics, 2021, Vol. 13, No. 1, pp. 333–372.

Laudon, K. C., Laudon, J. P. Management Information Systems: Managing the Digital Firm. 16th ed. Harlow: Pearson, 2020.

Bukht, R., Heeks, R. Defining, Conceptualising and Measuring the Digital Economy. Development Informatics Working Paper No. 68. Manchester: University of Manchester, 2017. 24 p.

Acemoglu, D., Restrepo, P. Automation and New Tasks: How Technology Displaces and Reinstates Labor. Journal of Economic Perspectives, 2019, Vol. 33, No. 2, pp. 3–30.

Ayupov, R. H., Boltaboyeva, G. R. Raqamli iqtisodiyot asoslari: darslik. Toshkent: Toshkent moliya instituti, 2020. 575 b.

Begalov, B. A., Abdullayev, M. K. Raqamli iqtisodiyot: darslik. Toshkent: Iqtisodiyot, 2023. 352 b.

Елисеева И. И., Юзбашев М. М. Общая теория статистики: учебник / под ред. И. И. Елисеевой. 5-е изд. Москва: Финансы и статистика, 2004. 656 с. (Ряды динамики: абсолютный прирост, темпы роста, средний темп роста.)

Anderson, D. R., Sweeney, D. J., Williams, T. A., Camm, J. D., Cochran, J. J. Statistics for Business and Economics. 13th ed. Boston, MA: Cengage Learning, 2017. (Geometric mean and average growth rate.)

United Nations, European Commission, IMF, OECD, World Bank. System of National Accounts 2008. New York: United Nations, 2009. Chapter 15: Price and volume measures.

Eurostat. Handbook on Prices and Volume Measures in National Accounts. 2016 edition. Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2016.

##submission.downloads##

Nashr qilingan

2026-09-30

##submission.howToCite##

Jumaniyazova Olmaxon Umrbek kizi. (2026). Iqtisodiyotda axborot texnologiyalari va tizimlari. "Mashinasozlik" Ilmiy-Texnika Jurnali, 1(3), 212-223. https://journal.astiedu.uz/index.php/mashinasozlik/article/view/208

O'xshash maqolalar

##common.pagination##

Siz ham ushbu maqola uchun {$ advancedSearchLink} olishingiz mumkin.