Meliorativ monitoring ma’lumotlarining ishonchliligini avtomatik nazorat qilish algoritmi

Mualliflar

  • Karabayev Anvarjon Andijon qishloq xo‘jaligi va agrotexnologiyalar instituti ##default.groups.name.author##
  • Sirochov Abdumutalib Muqumjon o‘g‘li Andijan qishloq xo‘jaligi va agrotexnologiyalar instituti ##default.groups.name.author##

##semicolon##

melioration monitoring, data quality, reliability, uniqueness index, groundwater, GIS, data audit

Abstrak

Meliorativ monitoring ma’lumotlarining ishonchliligi ular asosida chiqariladigan har qanday xulosaning aniqlik chegarasini belgilaydi. Maqolada hisobot shakllantirishda oldingi davr qiymatlarining ko‘chirilishi natijasida yuzaga keladigan nuqson turi ko‘rib chiqiladi. Bunday yozuv fazoviy ma’lumotlar sifatining standart tekshiruvlaridan muvaffaqiyatli o‘tadi — u to‘liq, fizik jihatdan maqbul, mantiqiy izchil va koordinatasi to‘g‘ri; uning yagona belgisi statistik xarakterga ega. Muallif tomonidan besh yo‘nalishli nazorat algoritmi taklif etilgan bo‘lib, uning asosiy elementi noyob qiymatlar sonining o‘lchovlar soniga nisbati (U ko‘rsatkichi) hisoblanadi. Algoritm Andijon viloyati Marhamat tumanining 2009–2024-yillardagi monitoring ma’lumotlarida sinovdan o‘tkazilib, uchta mustaqil nuqson aniqlangan: 2023-yil minerallashuv qatorining butunlay bir xil qiymatlardan iborat ekani (U = 0,006; oldingi yillarda 0,62–0,69); sizot sathi qiymatlarining uch yil juftligida takrorlanishi; hamda 2024-yil qatorida koordinatalarga ega bo‘lmagan to‘qqizta jamlanma yozuvning mavjudligi. Oxirgi nuqson chiqarilgach kritik zonadagi quduqlar ulushi 37,6 dan 38,3 foizga ko‘tarilgan, ya’ni nuqson meliorativ vaziyatni haqiqiydan qulayroq ko‘rsatgan. Nuqson aniqlanmaganda geostatistik modelda soxta «bir jinsli» yuza shakllanishi va integral bahoning buzilishi ko‘rsatilgan. Ma’lumotlar ishonchliligini ta’minlash reglamenti taklif etilgan.

##submission.citations##

ISO 19157:2013. Geographic information — Data quality. Geneva: International Organization for Standardization, 2013.

Guptill S.C., Morrison J.L. (eds.) Elements of Spatial Data Quality. Oxford: Elsevier Science, 1995. 202 p.

Zhang J., Goodchild M.F. Uncertainty in Geographical Information. London: Taylor and Francis, 2002. 266 p.

Burrough P.A., McDonnell R.A., Lloyd C.D. Principles of Geographical Information Systems. 3rd ed. Oxford: Oxford University Press, 2015. 352 p.

ISO 19115-1:2014. Geographic information — Metadata — Part 1: Fundamentals. Geneva: International Organization for Standardization, 2014.

Webster R., Oliver M.A. Geostatistics for Environmental Scientists. 2nd ed. Chichester: John Wiley and Sons, 2007. 330 p.

Goovaerts P. Geostatistics for Natural Resources Evaluation. New York: Oxford University Press, 1997. 483 p.

Malczewski J. GIS-based multicriteria decision analysis: a survey of the literature. International Journal of Geographical Information Science, 2006, vol. 20, no. 7, pp. 703–726.

Nardo M., Saisana M., Saltelli A. et al. Handbook on Constructing Composite Indicators: Methodology and User Guide. Paris: OECD Publishing, 2008. 162 p.

Кац Д.М. Влияние орошения на грунтовые воды. – М.: Колос, 1976. – 271 с.

Ibrakhimov M., Khamzina A., Forkutsa I. et al. Groundwater table and salinity: spatial and temporal distribution and influence on soil salinisation in Khorezm region. Irrigation and Drainage Systems, 2007, vol. 21, no. 3–4, pp. 219–236.

Kenjabaev Sh., Sultanov M., Bauer C. et al. Assessment of the land reclamation condition using GIS techniques and environmental variables: case study in Kulavat canal irrigation system, Khorezm. InterCarto. InterGIS, 2020, vol. 26, part 3, pp. 264–270.

Икрамов Р.К., Бараев Ф.А., Юсупов Г.У., Каримова Н.М. Мелиоративный мониторинг и кадастр орошаемых земель. – Ташкент, 2008.

ШНҚ 2.06.03-12. Суғориш тизимлари. Лойиҳалаш нормалари. – Тошкент, 2012.

Андижон вилояти мелиоратив экспедицияси. 2023 йил якуний ҳисоботи. – Андижон, 2024.

##submission.downloads##

Nashr qilingan

2026-09-01

##submission.howToCite##

Karabayev Anvarjon, & Sirochov Abdumutalib Muqumjon o‘g‘li. (2026). Meliorativ monitoring ma’lumotlarining ishonchliligini avtomatik nazorat qilish algoritmi. "Mashinasozlik" Ilmiy-Texnika Jurnali, 1(2), 105-111. https://journal.astiedu.uz/index.php/mashinasozlik/article/view/177

O'xshash maqolalar

##common.pagination##

Siz ham ushbu maqola uchun {$ advancedSearchLink} olishingiz mumkin.